Publikacja, oparta na Psychosomatycznym Programie Profilaktycznym HARI to nie klasyczny poradnik obiecujący szybką przemianę, a raczej przewodnik po procesie odzyskiwania kontaktu ze sobą. Model HARI (Hardy, Analityczny, Relacyjny, Inspirujący) to autorska koncepcja oparta na wieloletnich badaniach z zakresu psychologii osobowości, psychologii pozytywnej i podejścia salutogenetycznego.
Łączy elementy sprawdzonych modeli psychologicznych z praktycznym doświadczeniem pracy ze szkołami i organizacjami. Celem nie jest etykietowanie, lecz zrozumienie – jak funkcjonujemy, co nas wzmacnia i w jaki sposób budujemy równowagę psychospołeczną. HARI mówi o tym, że każdy z nas nosi w sobie cechy wszystkich czterech stylów – ale zwykle jeden lub dwa dominują.
Pokazuje człowieka jako całość: ciało, emocje, myśli, relacje, styl życia i poczucie sensu. W tym ujęciu zdrowie psychiczne nie zaczyna się wyłącznie w głowie. Jest związane z tym, jak śpimy, oddychamy, odżywiamy się, ruszamy, odpoczywamy, rozmawiamy ze sobą i innymi, jak rozumiemy swoje potrzeby oraz jakie znaczenie nadajemy codziennym doświadczeniom. Warto także pamiętać, że całościowe podejście nie oznacza robienia wszystkiego naraz, a rozumienie powiązań i wybieranie pierwszego możliwego kroku.
Książka, która mówi: „poznaj się”
Największą wartością publikacji jest jej ton. Łączy wiedzę naukową z humanistyczną uważnością. Nie straszy, nie zawstydza, nie narzuca gotowych recept. Raczej prowadzi czytelnika przez kolejne pytania i obszary życia, które często wymagają nie rewolucji, ale spokojnego przyjrzenia się sobie.
To książka dla osób, które czują, że żyją w napięciu, ale nie chcą kolejnej presji. Dla tych, którzy dużo dają innym, ale coraz rzadziej zatrzymują się przy sobie. Dla osób zmęczonych, przebodźcowanych, żyjących z chorobą przewlekłą, obniżonym nastrojem albo poczuciem utraty radości. Dla tych, którzy wiedzą, że potrzebują zmiany, ale chcą zacząć od czegoś prawdziwego i możliwego.
Od czytania do doświadczenia
Wiedza ma znaczenie, ale sama wiedza nie zawsze wystarcza. Dlatego książce towarzyszy zeszyt ćwiczeń, w którym znajdują się pytania refleksyjne, praktyki oddechowe, obserwacje ciała, dzienniki nawyków i proste zadania pomagające przełożyć zrozumienie na konkretne działanie.
Dzięki temu czytelnik nie pozostaje wyłącznie przy teorii. Zaczyna sprawdzać, co naprawdę go wspiera, co przeciąża, czego potrzebuje i jaki najmniejszy krok jest możliwy właśnie dziś. Jakie zagadnienia pojawiają się w publikacji:
Psychosomatyka stresu
Przez długi czas o stresie myślano głównie jako o stanie psychicznym: napięciu, zdenerwowaniu, natłoku myśli czy trudności w odpoczynku. Dziś wiemy, że stres jest znacznie bardziej złożonym procesem. Angażuje cały organizm: mózg, układ nerwowy, hormonalny, odpornościowy, mięśniowy, oddechowy, trawienny i poznawczy. Mogą być sygnałem, że organizm od dawna potrzebuje regulacji. Właśnie tutaj zaczyna się jedna z najważniejszych zmian: od pytania „co jest ze mną nie tak?” do pytania „co próbuje powiedzieć mi moje ciało?”.
Ciało migdałowate, kora przedczołowa i tryb obrony
W przeciążeniu łatwo wejść w tryb obronny. Umysł zaczyna koncentrować się na zagrożeniach, brakach i błędach. Ciało pozostaje napięte, a codzienność zaczyna przypominać pole zadań, oczekiwań i ryzyka. Silniej aktywuje się ciało migdałowate – struktura odpowiedzialna za szybkie wykrywanie niebezpieczeństwa i uruchamianie reakcji stresowej.
Jednocześnie przewlekłe pobudzenie stresowe może osłabiać działanie kory przedczołowej, czyli tej części mózgu, która pomaga nam myśleć szerzej, planować, regulować emocje, podejmować decyzje i spojrzeć na sytuację z dystansu. Dlatego w stresie trudniej „po prostu się uspokoić”. Mózg nie działa wtedy w trybie refleksji, lecz w trybie ochrony.
Odkrywanie zamiast obrony
To ważny trop także w rozmowie o stresie. Nastawienie obronne pyta: „co mi grozi?”, „co pójdzie nie tak?”, „jak uniknąć błędu?”. Nastawienie odkrywania pyta inaczej: „co mogę dziś zauważyć?”, „czego potrzebuje moje ciało?”, „jaki mały krok będzie możliwy?”, „co mnie zasila?”, „co odbiera mi energię?”.
Taka ciekawość nie jest naiwnością. Jest jedną z dróg powrotu do regulacji, ponieważ pozwala wyjść z automatycznego trybu obrony i zacząć budować bardziej świadomy kontakt ze sobą. Ciekawość poszerza pole uwagi. Pomaga przejść od reakcji do obserwacji, od napięcia do wyboru, od kontroli do kontaktu.
Ciało jako kompas, nie przeszkoda
W kulturze nastawionej na produktywność ciało często traktujemy jak narzędzie, które ma „dowozić” kolejne zadania. Ma działać, nie przeszkadzać, nie domagać się odpoczynku. Jeśli pojawia się zmęczenie, napięcie albo senność, próbujemy je zagłuszyć kawą, zadaniami, ekranem albo kolejnym „muszę”.
Tymczasem ciało bywa pierwszym systemem ostrzegawczym. Płytki oddech, napięcie mięśniowe, zaciśnięta szczęka, ucisk w brzuchu, ciężkość w ciele, rozdrażnienie, trudność w zaśnięciu czy brak radości mogą być ważnymi komunikatami. Nie po to, by się nimi przestraszyć, ale by zacząć je rozumieć.
Sen, oddech, ruch i jedzenie – codzienna biologia dobrostanu
Zdrowie psychiczne jest silnie związane z podstawowymi rytmami biologicznymi. Sen wpływa na regenerację, gospodarkę hormonalną, metabolizm, odporność, pamięć i regulację emocji. Oddech jest jednym z najprostszych narzędzi wpływu na układ nerwowy. Działa automatycznie, ale możemy też świadomie go regulować.
Ruch wspiera nie tylko układ krążenia i mięśnie, ale także mózg. Pomaga rozładować napięcie, wspiera energię, neuroplastyczność i nastrój. Odżywianie nie jest wyłącznie kwestią masy ciała. To także forma biologicznej informacji, którą codziennie przekazujemy organizmowi.
Potęga mikronawyków
Wiele osób próbuje zmieniać swoje życie przez duże postanowienia: od jutra wszystko inaczej, od poniedziałku nowa dieta, codzienny trening, zero stresu, idealny sen. Problem polega na tym, że przeciążony organizm często nie potrzebuje kolejnej rewolucji. Potrzebuje raczej małych, powtarzalnych sygnałów bezpieczeństwa i sprawczości.
Psycholog B.J. Fogg, twórca koncepcji mikronawyków, podkreśla znaczenie drobnych działań, które można łatwo wpleść w codzienność. Może to być krótka przerwa na oddech, szklanka wody, kilka minut spaceru, świadomy posiłek, odłożenie telefonu przed snem, łagodniejsze pytanie zadane sobie w trudnej chwili, chwila kontaktu z ciałem albo zapisanie jednej rzeczy, która danego dnia przyniosła spokój.
Radość jako część zdrowia
Myśląc o zdrowiu, często skupiamy się na tym, co trzeba ograniczyć: mniej stresu, mniej cukru, mniej siedzenia, mniej napięcia, mniej ekranów. To ważne, ale niepełne. Człowiek potrzebuje nie tylko redukcji obciążeń, ale także źródeł zasilania.
Radość, wdzięczność, relacje, kontakt z naturą, ruch, twórczość, odpoczynek i poczucie sensu nie są dodatkiem do zdrowia. Są jego ważną częścią. W duchu psychologii pozytywnej radość można rozumieć nie jako przypadkowy nastrój, ale jako kompetencję zauważania i wzmacniania tego, co wspiera życie. Radość nie musi być wielkim wydarzeniem. Czasem jest krótkim momentem obecności: spokojniejszym oddechem, rozmową, muzyką, światłem za oknem, ruchem, dobrym posiłkiem, poczuciem, że przez chwilę jesteśmy bliżej siebie.
Mniej presji, więcej troski
Jednym z największych paradoksów współczesnego dbania o siebie jest to, że nawet troska o zdrowie bywa przeżywana jako kolejny obowiązek. Trzeba lepiej jeść, więcej ćwiczyć, medytować, spać idealnie, pracować nad sobą, nie stresować się, być spokojnym, produktywnym i świadomym. W efekcie to, co miało pomagać, zaczyna zwiększać napięcie.
Dlatego potrzebujemy innego języka zmiany. Nie: „muszę się naprawić”, ale: „mogę się lepiej zrozumieć”. Nie: „znowu mi się nie udało”, ale: „co mnie przeciążyło?”. Nie: „powinnam być silniejsza”, ale: „czego teraz potrzebuje moje ciało i mój układ nerwowy?”. Troska nie jest pobłażaniem sobie. Jest bardziej dojrzałą formą odpowiedzialności. Pozwala działać nie z lęku i przymusu, lecz z większej świadomości.
Z uwagi na spójność publikacji z naukowo-zdrowotnym charakterem platformy, Focus o Zdrowiu objął publikację Patronatem Medialnym.
Książka jest dostępna tutaj: https://lifebalance.org.pl/produkt/ksiazka-hari-zadbaj-o-siebie-w-pelni-przedsprzedaz-planowane-wydanie-grudzien-2025/
