Badanie przeprowadzone przez Centrum Badawczo-Rozwojowe BioStat w marcu 2026 r. na potrzeby kampanii Bezpieczny Odpad pokazuje, że tylko 48,5 proc. badanego personelu medycznego deklaruje pełną znajomość zdrowotnych i prawnych konsekwencji niewłaściwego zabezpieczania odpadów (1).
Z kolei 61,1 proc. badanych pracowników zajmujących się odbiorem odpadów medycznych zetknęło się w ciągu ostatnich 12 miesięcy z uszkodzeniem worka lub pojemnika podczas odbioru albo transportu.
Segregacja zaczyna się w miejscu powstawania odpadu
Podstawowe zasady postępowania z odpadami medycznymi określa ustawa o odpadach oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z 5 października 2017 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi.
Obowiązki placówki obejmują nie tylko magazynowanie i przekazanie odpadów do dalszego zagospodarowania, ale przede wszystkim ich prawidłowe segregowanie zgodnie z przypisanymi kodami oraz odpowiednie zabezpieczanie.
I to tam rozpoczyna się odpowiedzialność za proces. Samo zawarcie umowy z firmą odbierającą odpady nie wystarcza więc do spełnienia wszystkich wymagań.
Małgorzata Rdest, inicjatorka kampanii Bezpieczny odpad oraz wiceprezes EMKA S.A. mówi:
Podstawą prawidłowej segregacji jest rozdzielanie odpadów już w miejscu ich powstawania. Zakaźne odpady medyczne należy umieszczać w czerwonych workach lub pojemnikach, niebezpieczne odpady inne niż zakaźne – w żółtych, natomiast pozostałe odpady medyczne – w opakowaniach o kolorze innym niż czerwony i żółty. Igły, skalpele i inne ostre narzędzia muszą trafiać do sztywnych pojemników odpornych na przekłucie i przecięcie. Ważne jest również, aby nie przepełniać worków i pojemników – można je napełniać maksymalnie do 2/3 objętości – oraz należy je prawidłowo oznaczać.
Błędna klasyfikacja może prowadzić do niewłaściwego zabezpieczenia, magazynowania lub przetwarzania odpadu. Naruszenie zasad segregacji może również skutkować sankcjami przewidzianymi w przepisach, w określonych przypadkach także administracyjnymi karami pieniężnymi.
Katarzyna Wolny-Tomczyk, adwokat z kancelarii Eco Legal zaznacza:
Odpady medyczne to nie tylko kwestia dokumentacji czy wymogów sanitarnych. Nieprawidłowe postępowanie z nimi może mieć bezpośrednie konsekwencje dla bezpieczeństwa, zdrowia i życia ludzi. Przykładem jest niewłaściwe zabezpieczenie zużytych igieł, które zwiększa ryzyko zakłucia nie tylko w gabinecie, ale również podczas transportu wewnętrznego i odbioru odpadów. Dlatego sposób postępowania z odpadami powinien być traktowany jako element organizacji bezpiecznej pracy, a nie wyłącznie obowiązek administracyjny.
W ramach kampanii Bezpieczny Odpad 28 października odbędzie się bezpłatne szkolenie online, podczas którego przedstawiciele placówek medycznych będą mogli uporządkować wiedzę na temat obowiązujących przepisów i zasad prawidłowego postępowania z odpadami medycznymi. Rejestracja odbywa się na stronie www.bezpiecznyodpad.pl. Liczba miejsc jest ograniczona.
Podczas kontroli liczą się dokumenty i warunki magazynowania
Poza prawidłową segregacją wytwórca odpadów musi zadbać o prowadzenie wymaganej ewidencji, w tym w systemie BDO (Bazy Danych o Odpadach) oraz przekazywanie odpadów podmiotom uprawnionym do ich odbioru. Worki i pojemniki muszą być odpowiednio oznakowane.
Podczas kontroli znaczenie ma zgodność dokumentacji ze stanem faktycznym. Jeśli wskazany w ewidencji rodzaj lub ilość odpadów różni się od tego, co rzeczywiście przekazano odbiorcy, placówka może mieć trudności z wykazaniem prawidłowego postępowania. Warto więc regularnie porównywać ewidencję z dokumentami odbioru i weryfikować uprawnienia współpracujących podmiotów.
Nieprawidłowości mogą dotyczyć również przekraczania dopuszczalnych okresów magazynowania. Odpady medyczne należy przechowywać selektywnie, w odpowiednio przystosowanych pomieszczeniach lub urządzeniach chłodniczych, w szczelnie zamkniętych i oznakowanych workach lub pojemnikach.
Czas magazynowania zależy od rodzaju odpadu i temperatury. Przykładowo odpady o kodzie 18 01 03* można magazynować w temperaturze od 10°C do 18°C maksymalnie przez 72 godziny, a w temperaturze do 10°C – nie dłużej niż 30 dni, o ile pozwalają na to właściwości odpadu. Szczególne wymagania dotyczą odpadów wysoce zakaźnych, których czas przechowywania w miejscu powstania nie może przekraczać 24 godzin.
Samo wprowadzenie procedur nie gwarantuje, że będą one prawidłowo stosowane. Choć 95,5 proc. badanego personelu medycznego ocenia, że w ich placówkach zasady zabezpieczania odpadów są przestrzegane, 72,9 proc. badanych pracowników odbierających odpady wskazuje źle zamknięte worki lub pojemniki wśród najczęściej spotykanych nieprawidłowości.
Wyniki te pokazują rozbieżność między oceną personelu medycznego a doświadczeniami osób odpowiedzialnych za odbiór odpadów.
Małgorzata Rdest wyjaśnia:
Właściwe postępowanie z odpadami musi być elementem codziennej praktyki, a nie tylko zapisanej procedury. Dlatego w kampanii Bezpieczny Odpad stawiamy na edukację opartą na konkretnych sytuacjach, z którymi personel spotyka się podczas pracy. Chcemy pokazywać nie tylko, jak prawidłowo zabezpieczać odpady, lecz także jakie konsekwencje dla kolejnych osób w całym procesie może mieć nawet pozornie drobne zaniedbanie.
W ramach kampanii Bezpieczny Odpad na stronie dostępne są również bezpłatne infografiki przedstawiające zasady prawidłowej segregacji i magazynowania odpadów medycznych. Materiały można pobrać, wydrukować i umieścić w widocznych dla personelu miejscach, aby ułatwić stosowanie zasad w codziennej pracy.
Kampania obejmuje także cykliczne, bezpłatne szkolenia online, podczas których eksperci omawiają najważniejsze zasady bezpiecznego postępowania z odpadami medycznymi oraz odpowiadają na pytania uczestników.
- Badanie objęło 200 przedstawicieli personelu medycznego oraz 144 osoby zajmujące się odbiorem odpadów.
