Spirala zadłużenia a kondycja psychiczna Polaków
Z raportu wynika, że prawie połowa Polaków ma dziś na sobie różnego rodzaju zobowiązania, ale jedna na sześć osób nie jest w stanie spłacać ich na czas. By podreperować domowy budżet (a aż 2,45 mln osób ma problem ze spłatą zobowiązań kredytowych), co piąty Polak ratuje się pożyczkami pozabankowymi (2). Je też trzeba spłacić, więc tworzy się błędne koło.
Trudności ze spłatą zobowiązań znacząco zwiększają ryzyko pogorszenia zdrowia psychicznego, zwłaszcza gdy zaległości narastają, dług staje się wysoki i gdy osoba traci poczucie kontroli nad swoją sytuacją finansową.
Według danych Komendy Głównej Policji w 2025 roku w Polsce odnotowano ponad 300 przypadków prób samobójczych związanych ze złą sytuacją finansową i nadmiernym zadłużeniem (3). Co gorsza, około jedna czwarta badanych dłużników przyznaje, że nie ma emocjonalnego wsparcia i w trudnych momentach pozostaje zupełnie sama.
Czytaj też: Chatboty zawodzą, gdy stawką jest ludzkie życie
Roman Pomianowski, psycholog społeczny, ekspert kampanii „Stop Spirali Zadłużenia” podkreśla:
Problemy finansowe, zwłaszcza postrzegane jako sytuacje bez wyjścia, w połączeniu z presją społeczną i brakiem wsparcia znacząco obciążają psychikę. Co trzeci dorosły Polak deklaruje obniżenie dobrostanu psychicznego w związku z trudnościami ekonomicznymi. Jednocześnie dla znacznej części osób zadłużenie pozostaje obszarem obciążonym poczuciem wstydu i społecznej stygmatyzacji. Milczenie osób w kryzysie związanym z nadmiernym zadłużeniem pogłębia izolację, utrudnia podejmowanie prób wyjścia z kryzysu oraz sprzyja kumulowaniu się zarówno problemów finansowych, jak i emocjonalnych.
Poszukiwanie wsparcia w kryzysie finansowym to wciąż temat tabu
Raport kampanii „Stop Spirali Zadłużenia” wskazuje, że co drugi Polak nie korzysta z żadnych narzędzi do analizy swojej historii kredytowej. Tylko co piąty jest gotowy dzielić się swoją sytuacją z doradcą lub instytucją finansową. To pokazuje, jak duża jest luka w świadomości finansowej społeczeństwa oraz jak trudno podejmować odpowiedzialne decyzje, gdy nie ma się pełnego obrazu własnych zobowiązań.
Zdaniem ekspertów kluczowym rozwiązaniem ograniczającym ryzyko wpadania w spiralę zadłużenia jest jedna, wspólna baza danych, do której banki i firmy pożyczkowe przekazują informacje o zobowiązaniach klientów. Dzięki temu sprawdzenie zdolności kredytowej jest szybkie i spójne w całym sektorze finansowym, a konsumenci są chronieni przed nadmiernym zadłużeniem, które mogłoby powstać, gdyby istniało wiele instytucji gromadzących niepełne dane.
Małgorzata Bielińska, ekspertka Biura Informacji Kredytowej komentuje:
Każda spłata kredytu czy pożyczki, zarówno terminowa, jak i opóźniona, albo jej brak, zapisuje się w historii kredytowej i tworzy obraz tego, jak wywiązujemy się ze swoich zobowiązań. Dlatego świadomość własnej sytuacji finansowej powinna być punktem wyjścia do każdej decyzji o nowym kredycie czy pożyczce.
Kampania „Stop Spirali Zadłużenia”
Rozpoczęta właśnie akcja aspołeczna ma na celu budowanie świadomości odpowiedzialnego pożyczania oraz ochronę przed spiralą długów i jej konsekwencjami, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu na zdrowie psychiczne.
Skierowana jest głównie do osób, które borykają się z problemami finansowymi. Zakłada edukowanie ich w zakresie zarządzania własnym budżetem, monitorowania zobowiązań oraz rozpoznawania zagrożeń związanych z ponoszeniem nadmiernego ryzyka pożyczkowego.
Magdalena Stużyńska, aktorka i ambasadorka kampanii mówi:
W ramach kampanii działa bezpłatna infolinia, gdzie można porozmawiać z psychologiem i prawnikiem. Skorzystanie z tej pomocy to pierwszy krok, żeby odzyskać kontrolę nad finansami i realnie wyjść ze spirali zadłużenia. Eksperci pomagają nie tylko zrozumieć sytuację prawną, ale też poradzić sobie z lękiem i wstydem, które często towarzyszą zadłużeniu.
Istotne jest ponadto, aby powiedzieć komuś o swoim problemie, nie zostawać z tym samemu. Tym bardziej że może to zwiększyć szanse na uzyskanie realnej pomocy. Niestety raport wskazuje, że około 13 proc. badanych nie ma nikogo, do kogo mogliby się zwrócić po wsparcie, i z którymi podzieliliby się swoimi problemami finansowymi, a aż 41 proc. nie mówi o tym nawet swojemu partnerowi w związku.
Dlatego aktor Kacper Kuszewski, ambasador akcji dodaje:
Dzielenie się własną historią pozwala przełamać tabu wokół spirali zadłużenia. Dlatego zachęcam do anonimowego opowiedzenia o swoim doświadczeniu na stronie kampanii www.stopspiralizadluzenia.pl, bez obawy o ocenę. Każda historia może pomóc innym zrozumieć, że nie są sami z problemem. Wspólnie możemy budować świadomość i pokazywać realne sposoby wyjścia z trudnej sytuacji finansowej.
Eksperci i ambasadorzy zgodnie podkreślają, że przeciwdziałanie spirali zadłużenia należy postrzegać nie tylko jako wyzwanie o charakterze ekonomicznym, lecz również jako istotny element polityki zdrowia publicznego oraz troski o jakość życia społeczeństwa.
- Raport kampanii „Stop Spirali Zadłużenia”, opracowanie własne.
- https://media.big.pl/dlug-trendy, data dostępu: 10.02.20256 r.
- https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/zamachy-samobojcze, data dostępu: 10.02.20256 r.
