Naukowcy od dziesięcioleci zajmują się odkrywaniem nowych możliwości utrzymania zdrowia mózgu w miarę jego starzenia się. Wiemy już, że rozwijają go zajęcia logiczne, takie jak sudoku, puzzle czy krzyżówki, które stymulują myślenie, pamięć, koncentrację i umiejętność rozwiązywania problemów. Zwiększają też neuroplastyczność mózgu, co jest kluczowe dla rozwoju intelektualnego.
Mózgowi sprzyja też aktywność fizyczna, poprawiając m.in. zdolności poznawcze poprzez zwiększanie przepływu krwi i tlenu czy stymulując tworzenie nowych neuronów. Bieganie, pływanie, spacery czy jazda na rowerze mogą być ponadto skuteczną profilaktyką demencji i choroby Alzheimera, pomagając w zachowaniu masy mózgowej.
Aktualnie, dzięki badaczom możemy dodać do tego jeszcze jedną grupę czynności.
Aktywności twórcze przedmiotem zainteresowania badaczy
Grupa naukowców z całego świata postanowiła sprawdzić jak angażowanie się w różne aktywności twórcze, takie jak zajęcia plastyczne, taniec, gra na instrumencie muzycznym, a nawet granie w gry wideo, może pomóc w utrzymaniu zdrowia mózgu w miarę starzenia się. Dlaczego zajęli się akurat aktywnościami twórczymi?
Dr Anna Brzezicka, psycholog i kierownik Centrum Badań Neuropoznawczych Uniwersytetu SWPS w Polsce, współautorka badania wyjaśnia w rozmowie z Medical News Today:
Zajęcia kreatywne i artystyczne – takie jak taniec, tworzenie muzyki, rysowanie, a nawet granie w złożone gry strategiczne – naturalnie łączą w sobie wiele elementów korzystnych dla mózgu: są wymagające poznawczo, angażujące emocjonalnie, często społecznie i wymagają precyzyjnej koordynacji ruchowej. Sztuka i kreatywność cieszą się dużym zainteresowaniem jako narzędzia promujące dobre samopoczucie, ale wciąż niewiele wiemy na temat tego, czy są one powiązane z wolniejszym biologicznym starzeniem się samego mózgu.
Jak podkreśla badaczka, wraz ze starzeniem się populacji coraz więcej osób żyje wystarczająco długo, aby doświadczyć pogorszenia funkcji poznawczych i demencji, które są bardzo kosztowne nie tylko dla systemów opieki zdrowotnej, ale także dla rodzin i opiekunów. Mówi:
Jeśli uda nam się zidentyfikować codzienne czynności, które pomagają mózgowi zachować „młodość” na dłużej, możemy opóźnić wystąpienie problemów z pamięcią, koncentracją i niezależnością, a także poprawić jakość życia w podeszłym wieku.
Zdrowie i „zegar mózgowy”
W ramach badania naukowcy przeanalizowali dane dotyczące zdrowia mózgu, pochodzące od prawie półtora tysiąca uczestników z 13 krajów. W grupie znaleźli się fani różnych dziedzin twórczych, m.in. tańca tanga, gry na instrumentach, sztuk wizualnych i gier video (niezależnie od platform do tego używanych).
Czytaj też: Mózg człowieka osiąga dorosłość znacznie później, niż myśleliśmy
Oprócz wpływu tych zajęć na zdrowie naukowcy chcieli dodatkowo sprawdzić, jak tego typ aktywności wpływają na wiek mózgu każdego uczestnika. Dlatego do badań neurobrazowych wprowadzili modele obliczeniowe zwane „zegarami mózgowymi”. Dr Brzezicka wyjaśnia:
Zegar mózgowy to model matematyczny, algorytm, który uczy się, jak aktywność mózgu zazwyczaj zmienia się wraz z wiekiem, a następnie wykorzystuje tę wiedzę do oszacowania, w jakim wieku jest „nowy mózg”. W naszym przypadku trenowaliśmy zegar na podstawie zapisów EEG (elektroencefalogramu) i MEG (magnetoencefalografii), pochodzących od ponad 1200 osób w wieku od 17 do 91 lat, z różnych krajów.
Wyniki analiz opublikowane zostały w czasopiśmie Nature Communications.
Kreatywne zajęcia wspierają nie tylko zdrowie mózgu
Nowe badanie wykazało, że kreatywne zajęcia nie tylko pomagają w utrzymaniu zdrowia mózgu, ale także mogą opóźnić jego starzenie się! Szczególnie u osób, które angażują się w aktywności twórcze przez długi czas – mieli oni „najmłodszy” wiek mózgowy.
Dr Anna Brzezicka tłumaczy:
We wszystkich czterech dziedzinach – tańca tanga, muzyki, sztuk wizualnych i strategicznych gier wideo – uczestnicy dłużej praktykujący daną dziedzinę mieli wzorce aktywności mózgowej, które algorytm uznał za średnio o około 4 do 7 lat „młodsze” niż uczestnicy w tym samym wieku, tej samej płci i o tym samym wykształceniu, którzy robili to krócej. Efekt ten zaobserwowano w sieciach mózgowych podatnych na starzenie, zwłaszcza w obszarach czołowo-ciemieniowych odpowiedzialnych za uwagę, koordynację i podejmowanie złożonych decyzji.
Uczestnicy z zaledwie kilkutygodniowym, trwającym łącznie około 30 godzin treningiem ukierunkowanym na konkretne cele, również wykazywali mierzalne, choć mniejsze zmiany we wskaźnikach wieku mózgu. Ekspertka mówi:
W badaniu szkoleniowym osoby z niewielkim doświadczeniem w grach ukończyły około 30 godzin ćwiczeń w StarCraft II. Po treningu szacunki wieku ich mózgu przesunęły się o około trzy lata w kierunku mózgu „młodszego”. Poprawiły się zarówno ich wyniki w grze, jak i w zadaniach wymagających skupienia uwagi, podczas gdy w grupie kontrolnej nie zaobserwowano takich zmian. To mówi nam dwie ważne rzeczy. Po pierwsze, mózg dorosłego człowieka pozostaje bardzo plastyczny i może wykazywać mierzalne zmiany w stosunkowo krótkim okresie intensywnego treningu. Po drugie, zegary mózgowe są wystarczająco czułe, aby wychwycić te zmiany.
Badanie sugeruje zatem, że nie trzeba być ekspertem w danej dziedzinie przez całe życie, aby potencjalnie odnieść korzyści dla zdrowia mózgu, wystarczy zacząć. Od tego, co jest twórcze, ale jednocześnie sprawia nam radość, ciekawi. Ponadto wybrać aktywność, która daje nam wrażenie zabawy, a nie obowiązku, wtedy może stać się trwałą i satysfakcjonującą częścią życia.
