Eksperci od lat grzmią, że, że nałogowe przeglądanie kanałów mediów społecznościowych grozi zastąpieniem doświadczeń ze świata rzeczywistego, a intensywne z nich korzystanie jest potencjalnie szkodliwe dla zdrowia psychicznego. Wbrew tym ostrzeżeniom korzystanie z social mediów jest powszechne i stale rośnie. Naukowcy więc, zamiast straszyć konsekwencjami, postanowili udowodnić pozytywny wpływ „odstawienia” SoMe na zdrowie psychiczne.
Badania użytkowników pięciu platform
W badaniu wzięły udział 373 osoby w wieku od 18 do 24 lat, u których korzystanie z mediów społecznościowych było istotnie związane z gorszymi wynikami w zakresie zdrowia psychicznego. Wszyscy oni wypełnili standaryzowane kwestionariusze z pytaniami o poziom uogólnionych zaburzeń lękowych, nasilenia objawów depresji oraz nasilenia bezsenności i samotności.
Autorzy badania skupili się na pięciu globalnych platformach społecznościowych, były to:
- Snapchat
- TikTok
- X
Uczestnicy mogli, gdy byli na to gotowi, dowolnie ograniczać czas spędzany przed ekranem. Ograniczyli go na wszystkich platformach, przy czym korzystanie z Instagrama i Snapchata było kontynuowane najdłużej. Częściej rezygnowali z TikToka niż z Instagrama i Snapchata, zaś czas spędzany przed ekranem został ograniczony głównie przez użytkowników platformy X oraz Facebooka.
Po tygodniowym detoksie cyfrowym, u badanych zaobserwowano znaczną redukcję objawów depresji o 24,8 proc., przy czym detoksykacja była skuteczniejsza u uczestników z cięższymi objawami depresyjnymi na początku. Objawy lęku zmniejszyły się o 16 proc. a bezsenności o 14,5 proc. Nie zmieniły się dane przy wskaźniku samotności. Wyniki badania opublikowane zostały w Journal of the American Medical Association.
Mechanizm wpływu mediów społecznościowych na lęk i depresję
Jak to możliwe, że social media mają aż tak duży wpływ na tak ważne zaburzenia zdrowia psychicznego, jak lęk czy depresja?
Przede wszystkim, technologie społecznościowe zaczęły nam zastępować interakcje twarzą w twarz, a jak wiemy relacje społeczne to jeden z czterech najważniejszych aspektów zdrowego i długiego życia. Niestety badania wskazują, że w ostatnich latach zmniejszyła się liczba kontaktów towarzyskich osobistych wśród nastolatków, na korzyść wysokiego poziomu zaangażowania w media społecznościowe.
Dr Nidhi Gupta, endokrynolog dziecięcy, prelegentka TEDx, założycielka Phreedom Foundation i uznana na świecie ekspertka w dziedzinie wellbeingu cyfrowego mówi:
Dzięki algorytmom platform zoptymalizowanym pod kątem utrzymania zaangażowania odbiorców, wiele osób traci realne doświadczenia, osłabiając emocjonalne korzyści płynące z rzeczywistych interakcji. W miarę doskonalenia tych algorytmów coraz bardziej prawdopodobne staje się, że skupienie się na mediach społecznościowych odwraca uwagę od innych, potencjalnie bardziej pozytywnych wydarzeń w prawdziwym życiu.
Kolejna kwestia to same treści, które są często silnie zorientowane na wygląd i przedstawiają wyidealizowane standardy piękna. Ich przeglądanie może wywoływać porównania wyglądu, które są szczególnie negatywne dla obrazu własnego ciała. To ma z kolei kaskadowe konsekwencje dla zdrowia psychicznego, przyczynia się do niskiej samooceny, lęku i objawów depresji.
Badania eksperymentalne wskazują również, że korzystanie z mediów społecznościowych znacznie obniża aktywność fizyczną, która jest źródłem uwalniania się endorfin, hormonów wywołujących dobre samopoczucie i zadowolenie z siebie.
Media społecznościowe i bezsenność
Przez długotrwałe użytkowanie tzw. socjali zabieramy sobie czas na aktywność fizyczną, ale nie tylko, również czas przeznaczony na sen. A według badaczy, jego niedobór ma największy wpływ na skrócenie oczekiwanej długości życia. Dr Gupta podkreśla:
Powtarzające się powiadomienia zmieniają ścieżki nagrody w mózgu i wzmacniają lęk przed pominięciem czegoś (ang. FOMO, Fear of Missing Out), utrudniając oderwanie się od urządzeń, zwłaszcza w nocy. Co istotne, badania pokazują, że samo posiadanie urządzenia lub jego obecność w sypialni, nawet bez aktywnego korzystania, wiąże się z gorszymi wynikami snu. Kiedy spędzamy czas przed ekranem w łóżku, wywołuje on stan hiperpobudzenia poznawczego i emocjonalnego. Angażujące kanały, wiadomości, e-maile i interakcje społeczne zakłócają zarówno zasypianie, jak i utrzymanie snu.
Istnieją ponadto liczne badania wskazujące na to, że niebieskie światło emitowane przez ekrany telefonów hamuje wydzielanie melatoniny – hormonu snu, co może znacznie go utrudniać.
Czytaj też: Naukowcy już wiedzą, który czynnik stylu życia jest najważniejszy dla długowieczności
Jak ograniczyć młodym dorosłym czas spędzany przed ekranem?
John Sovec, doradca i terapeuta rodzinny uważa, że przed rozmową z dzieckiem na temat ograniczenia użytkowania social mediów każdy rodzić musi zdać sobie sprawę, że ekrany elektroniczne są rzeczywistością w codziennym życiu większości młodych dorosłych. Próba więc siłowego i nagłego przekonania ich do tygodniowego odpoczynku od ekranów byłaby frustrującym doświadczeniem dla wszystkich zaangażowanych stron. Jak to zatem zrobić? Specjalista proponuje:
Rodzice mogą rozważyć otwarte, szczere rozmowy na temat obaw związanych z nadmiernym korzystaniem z ekranów i wspólnie z dzieckiem opracować plan korzystania z nich. Warto rozważyć zobowiązanie się dziecka do ograniczenia czasu spędzanego przed ekranem na początku o 25 proc., następnie pozwolić mu wybrać jeden dzień, w którym zupełnie oderwie się od ekranów i gadżetów. A ten czas wypełnić przyjemnymi aktywnościami z przyjaciółmi lub dalszą rodziną, takimi jak wieczorne gry lub po prostu spędzanie czasu razem.
Nadchodzi znów kilka wolnych dni dla większości osób. Może to dobry czas, aby rzeczywiście spróbować porzucić maniakalne zaglądanie w telefon i spędzić ten czas naprawdę jakościowo. Czego sobie i wszystkim życzę na nadchodzący rok.
